Vì sao nên lựa chọn? Lịch trình? Thiên nhiên?
Nếu đã đọc Aimatov với những I xức kun, Thiên Sơn, “núi đồi và thảo nguyên” (1) thì chắc hẳn đều mơ ước một ngày được đặt chân tới mảnh đất này. Tình yêu của những Ilyax, Đaniyar,… với “cõi đất” ấy bằng một cách diệu kỳ nào đó bay ra từ trang sách và len lỏi vào tim tôi.
Và rồi, vào một ngày cuối hè, tôi đã được đặt chân đến vùng đất “đẹp đẽ vô ngần” đó. 10 ngày ngắn ngủi rong ruổi qua Kazakh và Kyrgyz giống như một bài ca viết dở. Chỉ mới kịp lướt qua rất nhanh những mặt đất và mặt nước nơi này. Chưa kịp ngắm nhìn… thì đã phải rời xa.
Bài viết này là chia sẻ kinh nghiệm để cho chuyến đi của người sau sẽ trọn vẹn hơn. (Nhưng tôi nghĩ “không suôn sẻ” cũng sẽ là kỉ niệm khó quên, và biết đâu lại là những bất ngờ nhớ mãi).
*
1, Giới thiệu chung
1.1, Điểm chung
Về địa lý, Kyrgyzstan (Kyr) và Kazakhstan (Kaz) là 2 đất nước thuộc vùng Trung Á (Central Asia). Đúng như tên gọi, Trung Á nằm ở chính giữa châu Á, hoàn toàn trong đất liền và không có biển. Cũng vì thế, Kyr và Kaz đều có khí hậu lục địa với mùa hè nóng và mùa đông lạnh. Các vùng núi chịu ảnh hưởng thêm bởi khí hậu thay đổi theo độ cao.
Về lịch sử, Trung Á là một phần của Con đường Tơ lụa kết nối Á – Âu trong quá khứ. Cả 2 đất nước Kyr và Kaz đều có những thành phố cổ quan trọng trên con đường này, in đậm dấu ấn của sự giao thoa văn hoá đông tây. Cả hai nước đều bị đế chế Mông Cổ chinh phục vào thế kỷ 13. Sau đó, vùng đất của mỗi nước ngày nay thuộc về một hãn quốc khác nhau khi đế chế bị chia cắt. Kyr và Kaz cũng là một phần của Liên bang Xô viết. Biên giới của 2 nước hiện nay cũng chủ yếu được xác định trong thời kỳ Liên Xô.
Về văn hoá, Kyr và Kaz đều có truyền thống du mục kéo dài qua hàng ngàn năm. Do sự phát triển kinh tế và đô thị hoá, đời sống du mục đã giảm đi nhiều ở cả 2 nước, đặc biệt là ở Kaz – quốc gia giàu nhất vùng Trung Á. Tại Kyr, ở các khu vực nông thôn, vào mùa hè, người dân vẫn di chuyển lên các vùng cao hơn để chăn thả gia súc (nhưng ít khi là cả gia đình cùng đi như trước đây). Mặc dù vậy, yurt (lều du mục), cưỡi ngựa và các nét đặc trưng du mục khác vẫn là các yếu tố tinh thần quan trọng ở đây. Hình ảnh yurt, cụ thể là các xà gỗ bắt chéo trên đỉnh lều, là hình ảnh trung tâm trong quốc kỳ của Kyrgyzstan.
Nói thêm về tôn giáo, đạo Hồi là tôn giáo chính ở cả 2 nước. Tuy nhiên, pháp luật của cả 2 đều bảo vệ quyền tự do tôn giáo, khuyến khích sự hoà hợp giữa các cộng đồng tôn giáo. Đồng thời, thực hành Hồi giáo không phải tuân thủ một cách ngặt nghèo như các nước Trung Đông, chủ yếu là do tự nguyện của cá nhân. Phụ nữ được tự do tham gia vào mọi hoạt động mà không có hạn chế nào.
1.2, Điểm riêng
Về địa lý, nếu như cao nguyên chiếm hơn 50% diện tích của Kaz thì địa hình chủ yếu ở Kyr là đồi núi. Cụ thể, Kyr có 90% diện tích là núi do dãy Tianshan (Thiên Sơn) chạy ngang lãnh thổ. Dãy Tianshan có hình chữ V với đáy ở Tân Cương (Trung Quốc) và 2 đầu ở Kyr-Kaz (song phần ở Kaz rất ít). Kaz có thêm núi Altay ở phía đông (dãy này kéo dài sang Bắc Tân Cương), vùng cao nguyên rộng lớn ở trung tâm và vùng đồng bằng ở phía tây ven biển (hồ) Caspian.
Địa hình 2 nước là cảm hứng để Aimatov đặt tên cho tập truyện của mình, như ông từng viết:
Nhạc điệu của Đaniyar thấm hút những làn điệu hay nhất của hai dân tộc anh em và hòa thành một bài ca duy nhất, có một không hai. Đấy là bài ca của núi đồi và thảo nguyên, khi thì ngân vang vút lên như những ngọn núi Kirghizia, khi thì trải rộng bao la như thảo nguyên Cadắcxtan.
Trích “Gamilia” – Chyngyz Aitmatov
Về kinh tế, Kaz có quy mô GDP lớn gấp nhiều lần Kyr. Theo WB, năm 2023, Kaz có GDP 261 tỷ USD, gấp hơn 18 lần mức 14 tỷ USD của Kyr. Kaz có cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào ngành năng lượng và khoáng sản, với dầu mỏ và khí đốt đóng góp lớn vào GDP (16,2% vào năm 2023, theo BNAS). Trong khi đó, Kyr phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và du lịch, với nông nghiệp đóng góp khoảng 10% GDP năm 2023 (theo NSC).
Về văn hoá, Kaz chịu sự ảnh hưởng của Nga về nhiều khía cạnh. Dù tiếng Nga được sử dụng nhiều ở cả 2 nước, tại Kaz tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức thứ hai trong khi tại Kyr thì không. Kiến trúc của Kaz cũng in dấu phong cách của Nga nhiều hơn so với Kyr.
2, Vì sao nên lựa chọn?
Nếu bạn yêu thiên nhiên, đặc biệt là yêu “núi đồi và thảo nguyên”, thì Kyr và Kaz là điểm đến không thể bỏ qua. Dãy Thiên Sơn tạo ra cảnh quan hùng vĩ với các đỉnh núi tuyết có thể dễ dàng nhìn thấy từ trong các thành phố, thị trấn. Với nhiều đỉnh núi cao, đây cũng là điểm thu hút những ai yêu thích leo núi, đi bộ đường dài. Bên cạnh đó, các thảo nguyên xanh rì trải ra như vô tận, hoang vắng và bí ẩn, xen kẽ các hồ nước ngọt xanh biếc, lấp lánh dưới nắng, soi chiếu bầu trời. Ai thích ngắm nhìn thiên nhiên có thể dành nhiều thời gian trên các thảo nguyên, kết hợp tìm hiểu cuộc sống của người dân du mục. Một số khu vực hẻo lánh như Song Kul là cơ hội để bạn ngắt kết nối với thế giới, thật sự chìm đắm trong đất trời mênh mông.
Hoặc cũng có thể như tôi, bạn yêu mến vùng đất này từ những câu chữ tuyệt đẹp của Aitmatov:
“Chúng tôi cứ leo lên cao nữa – nào, xem ai can đảm và khéo hơn! – và từ trên những cành cao ngất, cao đến ngang tầm cánh chim bay, bỗng như có một phép thần thông nào vụt mở ra trước mắt chúng tôi cả một thế giới đẹp đẽ vô ngần của không gian bao la và ánh sáng. Chiều rộng không cùng của đất đai làm chúng tôi sửng sốt. Mỗi đứa chúng tôi đều nín thở ngồi yên lặng đi trên một cành cây và quên mất cả chim lẫn tổ chim.”
Trích “Người thầy đầu tiên” – Chyngyz Aitmatov
Một lí do nữa để du lịch Kyr và Kaz là 2 đất nước này miễn visa cho công dân Việt Nam. Bạn có thể kiểm tra chính sách miễn visa của 2 nước này như sau:
- Kyr: theo website e-visa của Chính phủ, được miễn visa tới 30 ngày đối với hộ chiếu thường
- Kaz: theo website của Chính phủ, được miễn visa tới 30 ngày đối với hộ chiếu thường
3, Lịch trình
Vì sao nên kết hợp Kyr + Kaz?
Thứ nhất: Almaty, một điểm du lịch hấp dẫn của Kaz, cách không xa thủ đô Bishkek của Kyr – chỉ khoảng 240km qua cửa khẩu Korday-AkJol (3-4giờ chạy xe). Bên cạnh đó, nếu đi qua cửa khẩu Kegen-Tyup cách Almaty 300 km, bạn cũng có thể đến tỉnh Issyk Kul (thủ phủ là Karakol), một điểm du lịch của Kyr. Như vậy, bạn hoàn toàn có thể thực hiện một roadtrip kết hợp giữa vùng Almaty phía nam Kaz và đất nước Kyr.
Thứ hai: Almaty là trung tâm kinh tế, văn hoá của Kaz và cũng là cửa ngõ giao thông của khu vực. Cùng với sân bay Tashkent (thủ đô Uzbekistan), sân bay Almaty là một trong 2 sân bay lớn nhất khu vực Trung Á. Sân bay Almaty có chuyến bay kết nối đến nhiều nước, trong đó có Việt Nam (bay thẳng Nha Trang – Almaty). Do đó, nếu bay đến Almaty thì sẽ tiết kiệm được tiền vé hơn bay đến Bishkek (Kyr).
Thứ ba: Sự kết hợp sẽ đem lại sự trải nghiệm đa dạng, từ một Almaty hiện đại, đa văn hoá đến một Bishkek trầm lặng, yên bình, từ cụm hồ Kolsai nên thơ, soi bóng thông xanh đến vùng hồ Issyk Kul (Kyr) bao la, phản chiếu mây trời.
Bao lâu là đủ cho Kyr + Kaz?
Du lịch tại Kyr và Kaz chủ yếu là để khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên. Mỗi khung giờ trong ngày, thiên nhiên đều mang một vẻ đẹp riêng. Do đó, không nên “chạy sô” các địa điểm tại đây. Nên dành ít nhất mỗi nơi một ngày và tổng thời gian cho 2 nước tối thiểu 10 ngày.
Sắp xếp lịch trình thế nào?
Về tổng thể, nếu kết hợp Kyr + Kaz trong khoảng 10 ngày, bạn nên đi theo một vòng tròn với điểm bắt đầu và kết thúc là Almaty. Từ Almaty bạn sẽ đi về hướng tây (tức cùng chiều kim đồng hồ), đến cụm hồ Kolsai và Kaindy, sau đó đi qua biên giới tới Karakol (khám phá các vùng núi xung quanh), rồi đi dọc theo bờ nam hồ Issyk Kul, lên vùng Song Kul trước khi tới Bishkek, cuối cùng sẽ qua biên giới về lại Almaty.
Chi tiết như sau:
Ngày 1: Bay đến Almaty > Kok Tobe Hill (buổi tối) nếu có thời gian.
Ngày 2: Almaty > Charyn Canyon > Saty – Kaindy lake. Ngủ tại Saty Algados Guesthouse.
Ngày 3: Saty > Kolsai lakes > Karakol (qua cửa khẩu Kegen). Ngủ tại Sunny Valley Guesthouse.
Ngày 4: Karakol > Altyn Arashan. Ngủ tại Elza Guesthouse.
Ngày 5: Quay lại Karakol > Valley of 7 bulls > Fairytale Canyon. Ngủ tại Oimo Tash Complex (yurt camp).
Ngày 6: Songkol.
Ngày 7: Songkol > Bishkek. Ngủ tại Apple Hostel.
Ngày 8: Bishkek city tour > Folklore show > Ala Archa National Park. Ngủ tại Apple Hostel.
Ngày 9: Bishkek > Almaty > Panfilov Park, Green Bazzar. Bay về.
Lưu ý: Đây chỉ là lịch trình cơ bản, bạn nên xem xét để bỏ các điểm không hợp gu để thêm thời gian ở các điểm khác.
4, Thiên nhiên
Mỗi điểm đến thiên nhiên tại Kyr + Kaz đều có đặc trưng riêng và điểm “bí ẩn” ít người biết. Việc tìm hiểu thêm về các địa điểm này sẽ giúp bạn không bỏ lỡ các trải nghiệm thú vị và có thể tham gia các hoạt động thú vị, đúng gu. Sau đây là một số lưu ý như vậy cho bạn.
ALA ARCHA | Ala Archa là một vườn quốc gia nằm cách thủ đô Bishkek chỉ khoảng 40km về phía nam. Với vị trí gần và hạ tầng tốt, người dân Bishkek thường đến đây đi bộ, leo núi vào cuối tuần.
Ngay từ lối vào, bạn đã dễ dàng nhìn thấy một đỉnh núi tuyết biểu tượng của VQG là Uchitel cao hơn 4.500m. Ala Archa cũng có các đỉnh núi cao khác, kết hợp các dòng sông băng, tạo nên sức hút đối với những người đam mê chinh phục thiên nhiên.
Đoạn đường đầu tiên của VQG đã được trải nhựa để thuận tiện cho những người tham quan trong ngày. Ở phía cuối là một thung lũng với dòng suối rầm rì uốn lượn dưới các triền núi đá, reo reo cùng mấy khóm cây bụi và các rặng thông xanh. Từ đây, đã thấp thoáng vài đỉnh núi tuyết…
Nếu dành được trọn 1 ngày ở Ala Archa, bạn có thể thử sức với các cung trek phổ biến như sau:
+ Cung đường mòn sông Ak Sai: khoảng 2 km một chiều, đi và về chỉ mất khoảng 2 tiếng, độ khó thấp; tuy nhiên có thể đi xa hơn tới một đỉnh núi cao 3.393m (xem bản đồ tại wikiloc)
+ Cung thác nước Ak Sai: 4 km một chiều, +700m độ cao, đi và về mất khoảng 5 tiếng, độ khó trung bình (xem bản đồ tại wikiloc); nếu đi thêm 2 tiếng mỗi chiều nữa và +500m độ cao thì có thể tới sông băng Ak Sai (có thể nghỉ đêm tại nhà nghỉ Ratsek Hut).
KOLSAI | Kolsai là một vườn quốc gia gồm 3 hồ, trong đó hồ 1 và 2 được mở cửa cho du lịch. Mặc dù nhìn từ lối vào, hồ Kolsai 1 đã rất đẹp với đồi thông xanh ôm lấy 2 bên hồ, như nâng niu viên ngọc bích gửi tặng cho núi, bạn vẫn nên đi vòng quanh hồ để ngắm hết vẻ đẹp của hồ từ các góc nhìn khác nhau. Nếu có thời gian, đừng ngại ngần đi tiếp lên hồ 2.
Từ con đường phía bên phải hồ 1, sẽ mất khoảng 3-4 giờ để leo lên hồ 2 và thêm 1-2 giờ để leo xuống. Ai “mơ núi mơ sông” chắc chắn sẽ mê chặng đường dưới các gốc thông đầy nấm và hoa này. Cơ bản thì đường khá dễ đi, có chỉ dẫn nên không cần guide, chỉ trừ đoạn cuối tương đối dốc nên cần một chút thể lực.
Tại hồ Kolsai 2 có một bãi cỏ rộng để cắm trại qua đêm. Việc ngủ tại hồ sẽ cho bạn được ngắm nhìn những tia nắng sáng sớm và chiều muộn trên hồ, hoặc là chìm đắm trong sự tĩnh lặng của đêm tối giữa núi rừng. Ngoài cắm trại, tại khu vực hồ cũng có một số khách sạn ở gần lối vào cho các bạn muốn ngủ nghỉ thoải mái.
ALTYN ARASHAN | Trên một bãi cỏ được các triền thông dạt sang hai bên nhường chỗ, Altyn Arashan chỉ gồm chục ngôi nhà được dựng lên bên bờ suối rầm rì. Dù là ngôi làng du lịch, cảnh vật vẫn giữ được nét nguyên sơ. Khung cảnh ở đây hệt như một giấc mơ với dân “muốn khoác bụi lên mình”.
Giả như bạn mê mẩn một vạt nắng nhẩn nha trên những ngọn thông xanh rì hoặc run rẩy trong ánh chiều tô hồng đỉnh núi tuyết, hãy ở lại một đêm. Vùng đất hẻo lánh, không Internet này sẽ cho bạn chậm rãi tận hưởng sự tĩnh lặng. Ngoài đêm tối khẽ lay động bởi ngôi sao lấp lánh, chẳng có gì xôn xao, kể cả con tim bạn.
Đây cũng là cứ điểm nghỉ ngơi cho dân trek đường dài. Về cơ bản, có 2 cung đường chính là: 1) Từ Aksuu, đi lên Altyn Arashan, rồi leo tiếp lên Ala Kul, 2) Từ Karakol, đi qua thung lũng Karakol, ngủ đêm tại trại ở độ cao 2.500-2.800m, hôm sau leo tiếp lên Ala Kul (3.532m) rồi mới đi xuống Altyn Arashan.
Thường sẽ mất 2-3 ngày nếu đi cả Ala Kul, nhưng đây sẽ là một thử thách đáng giá. Hồ như một viên ngọc bích được nâng đỡ bởi các đỉnh núi tuyết ở mọi phía, hệt như một vương miện kiêu sa. Nếu có sức lực và thời gian, đây là một điểm đến không thể bỏ lỡ.
Bạn có thể tự trek bằng bản đồ Maps.me và thuê đồ, đặt ăn ở các điểm trại. Tuy nhiên, cố gắng lên điểm trại sớm để không bị hết chỗ. Hoặc liên hệ các đơn vị như CBT và Ecotrek để mua tour trọn gói, bao gồm xe đưa đón, lều trại và các đồ dùng cần thiết.
Thương lại: Altyn Arasan, núi tuyết, thông xanh và nắng chiếu biếc tim tôi
BOKONBAYEVO + ISSYK KUL | Với vị trí gần như chính giữa bờ nam, Bokonbayevo là điểm dừng chân phổ biến trên chặng đường dài từ đông qua tây hồ Issyk Kul. Dù vậy, thị trấn này có nhiều thứ để khám phá thay vì đơn thuần là một nơi qua đêm.
Xung quanh Bokonbayevo có nhiều điểm lưu trú kiểu yurt sát bờ hồ Issyk Kul. Bạn hãy thử tưởng tượng khung cảnh một chiếc lều trắng, rồi mặt hồ xanh biếc, rồi trập trùng các đỉnh tuyết phía chân trời. Và vào một buổi sáng trời trong với chỉ vài ba đám mây bồng bềnh, thoải mái trên một chiếc ghế xếp nhìn ngắm đất trời. Hoặc là vào một chiều muộn, vầng dương phủ lên cả vùng hồ một màu vàng nhạt, dạo bước trên các đợt sóng lấp loáng mơn man bờ cát. Nếu bạn tìm kiếm sự thư thả giữa những chuyến trek hoặc hơn nữa là sự dịu yên của con tim, thì đây chính là nơi dành cho bạn.
Một trong các điểm nghỉ có cảnh đẹp đến nín thở tại Bokonbayevo là Feel Nomad Yurt Camp. Trước mặt và sau lưng yurt camp này đều có dãy núi tuyết sừng sững, chắn chắn sẽ khiến bạn phải chụp hình cháy máy. Với vị trí tách biệt, Feel Nomad đem đến trải nghiệm về sự hoang vắng và hẻo lánh như một đời sống du mục thực sự. Tại các đây, bạn cũng có thể tham gia các hoạt động như chèo kayak trên hồ, học dựng lều yurt, xem huấn luyện đại bàng,…
Thương lại: Lang thang qua núi đồi và thảo nguyên Trung Á
SONG KUL | Song Kul nằm trong vùng núi Thiên Sơn, có độ cao lên tới 3.016m. Những điều bạn cần biết về Song Kul có thể tóm gọn trong: du mục, cưỡi ngựa và lạnh.
Nằm trên một cao nguyên tương đối bằng phẳng và rộng lớn, với những cánh đồng cỏ xanh mướt vào mùa hè, vùng hồ Song Kul rất thích hợp cho hoạt động chăn thả gia súc của người du mục. Xe chạy trên con đường men theo hồ, và phía trước luôn là một chân trời bát ngát. Màu xanh của cỏ trải ra như bất tận. Cảnh sắc đó mê đắm đến kì lạ. Chốc chốc lại bắt gặp một đàn cừu đông đúc, cả trăm “cục bông” lật đật toả ra 2 bên nhường đường cho xe.
Ngoài xe cơ giới, bạn có thể đi lên hồ Song Kul bằng ngựa. Với các đường mòn dẫn lên hồ có độ dốc vừa phải, việc cưỡi ngựa phù hợp cho cả những người có ít kinh nghiệm. Điểm xuất phát cho trải nghiệm cưỡi ngựa 2 chiều lên và về thường là làng Kyzart. Bạn có thể đặt tour qua các chỗ nghỉ tại làng hoặc thị trấn Kochkor gần đó (đặt tại Kochlor sẽ dễ hơn nhưng có giá cao hơn). Giá tour thường bao gồm tiền ngựa và người dẫn cùng với 1 đêm ngủ tại yurt bên hồ.
Yurt tại Song Kul có các mức độ tiện nghi khác nhau. Một số chỗ nghỉ có nhiều yurt thường là được dựng cho mục đích du lịch nên có nhiều tiện ích hơn (nước sạch, bồn cầu,…). Còn nếu bạn không ngại thiếu thốn và muốn trải nghiệm cuộc sống chăn thả chân thực, hãy nói với bên tour để họ sắp xếp.
Do cao trên 3.000m, đêm và sáng sớm ở Song Kul rất lạnh. Nếu chịu lạnh không tốt, bạn nên yêu cầu một yurt kín gió, không hở chân. Hoặc đề nghị thêm ki giắc (phân ngựa khô) để đốt thêm cho ấm. Đương nhiên, đừng quên quần áo và miếng dán giữ nhiệt nhé.
Đọc tiếp: Phần 2
